به دلیل اهمیت اقتصادی آفات انباری و مقاوم شدن آفات نسبت به فسفین و متیل بروماید، جایگزین کردن ترکیبات مناسب دیگر در امر کنترل ضروری می باشد. بدین منظور اثر کشندگی گاز ازن در کنترل دو گونه آفات مهم انباری، شپشه برنج، Sitophilus oryzae L.، و شپشه دندانه دار، Oryzaephilus surinamensis (L.)، مورد بررسی قرار گرفت. حشرات کامل به طور جداگانه در انبارهای حاوی سه نوع مواد غذایی (خرما، گندم و برنج) و در اعماق 30، 40، 45 و 100 سانتی متری تحت تاثیر گاز ازن قرار گرفتند و تلفات بعد از 24 ساعت شمارش شد. نتایج نشان داد گاز ازن در توده خرما تلفات کمتری را روی حشرات مورد آزمایش نسبت به گندم و برنج ایجاد کرد. تلفات به وجود آمده توسط گاز ازن در عمق های مختلف، مرگ و میر متفاوتی ایجاد کرد اما میزان مرگ و میر ایجادشده برای هر دو آفت در عمق 100 سانتی متری محصولات غذایی معنی دار بود. مقدار مجذور امگا (w2) مربوط به عمق محصول (0.05) بیشتر از مقدار w2 نوع محصول (0.004) بود، بنابراین در ایجاد تلفات توسط ازن در حشرات مورد آزمایش نقش عمق محصول بیشتر از نقش نوع محصول بوده است. آزمون های کشندگی نسبی نیز موید این مطلب بود که در عمق 100 سانتی متری مقدار LC50 ازن برای S.oryzae و O. surinamensis در خرما بیشتر از گندم و برنج است.

ترجیح غذایی شپشه برنج روی پنج رقم بومی و تجاری برنج ایران )گرده، بینام، طارم، ندا و فجر( در دو دمای ثابت 25±1 و 30±1 درجه سانتی گراد، رطوبت نسبی 75±5 درصد و تاریکی مطلق بررسی شد. میزان جلب شدن حشرات کامل به دانه ها، زاداوری ماده ها )در یک زمان 10 روزه از دوره ی تخمریزی( و دوره ی نشو و نما، بین رقمها و دماها مقایسه گردید. جلب شدن حشرات کامل به دانه ها با ارایه دانه های برنج به 50 حشره ی کامل تازه خارج شده به مدت یک هفته بررسی شد. داده ها نشان داد که گرده و بینام جلب کننده ترین ارقام بودند چرا که به ترتیب به طور متوسط 12.07 و 11.72 حشره از کل 50 حشره/ ظرف/ روز )کلاس (A در آنها شمارش شد. از طرف دیگر، رقم فجر تنها 6.56 حشره/ ظرف/ روز را جلب کرد )کلاس (C. زاداورترین ماده ها با میانگین های به ترتیب 18.73، 13.1، 9.9، 6.47 و 6.23 فرزند/ ماده به ترتیب روی گرده )کلاس (A، طارم )کلاس (B، ندا )کلاس (BC، فجر و بینام )هر دو کلاس (C پرورش یافتند. دو عامل سن والدین و دما بر تعداد نتایج نر اثر معنی داری داشتند در حالی که تعداد نتایج ماده تنها از عامل اول متاثر شد. نسبت جنسی )درصد ماده ها( در دمای 25 درجه ی سانتی گراد در تمام ارقام بیش از دمای 30 درجه سانتی گراد بود. زمان نشو و نما در دمای 30 درجه به طور معنی داری (a=0.01) کوتاهتر از 25 درجه سانتی گراد بود. این ورده در ارقام مختلف از 35.53 تا 40.22 روز در 30 درجه و از 40.39 تا 43.3 روز در 25 درجه سانتی گراد متغیر بود. به نظر می رسد ارقام فجر و ندا در برابر شپشه برنج مقاومت نشان می دهند حال آن که ارقام گرده و طارم نسبتا حساس می باشند. رقم بینام در دو دمای آزمایش اثرات متفاوتی روی این آفت نشان داد.

جهت بررسی مقاومت آنتی زنوزی 15 رقم برنج ایرانی نسبت به شپشه برنج Sitophilus oryzae آزمایشاتی در سال 1383 در شرایط کنترل شده آزمایشگاهی در دمای 28±1 درجه سانتی گراد، رطوبت نسبی 70±5 درصد و تاریکی مطلق در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی انجام گرفت. در آزمایش ترجیح برای استقرار شپشه برنج که با رهاسازی مخلوط 75 حشره نر و ماده 8-1 روزه در 4 تکرار و در دو زمان 24 و 48 ساعت انجام شد، اثرات متقابل رقم و زمان معنی دار نبود که نشان می دهد مدت 24 ساعت می تواند برای ترجیح میزبان و استقرار حشرات کامل کافی باشد. بررسی ترجیح تخم ریزی حشرات ماده در آزمون انتخاب آزاد با رها سازی 12 جفت حشره نر و ماده در 5 تکرار و در مدت 72 ساعت روی ارقام برنج صورت گرفت. در هر دو آزمایش شپشه برنج نسبت به رقم کادوس کمترین ترجیح و میزان تخم ریزی را نشان داد. لذا رقم کادوس می تواند به عنوان یکی از ارقام دارای پتانسیل مقاومت به شپشه برنج مد نظر قرار گرفته و در آزمایشات تکمیلی مورد بررسی بیشتر قرار گیرد.

با توجه به خسارت بالای آفات انباری و اثرسوء سموم شیمیایی، تحقیق در رابطه با استفاده از گیاهان و ترکیبات آنها برای کنترل این آفات امری ضروری به نظر می رسد. در این تحقیق سمیت تنفسی و دوام اسانس پوست پرتقال Citrus sinensis (L.) روی حشرات کامل شپشه برنج Sitophilus oryzae (L.) و شپشه آرد Tribolium castaneum (Herbst) مورد ارزیابی قرار گرفت. آزمایش در قالب طرح کاملا تصادفی انجام شد. اسانس از پوست خشک شده میوه مرکبات و با روش تقطیر با آب گرفته شد. آزمایش های زیست سنجی در ظروفی به حجم 40 میلی لیتر، در دمای 25±2oC، رطوبت نسبی 65±5 درصد و تاریکی مطلق انجام شد. از کاغذ صافی واتمن شماره 1 به عنوان منبع متصاعد کننده اسانس استفاده شد. نتایج نشان داد با افزایش زمان و غلظت اسانس، میزان مرگ ومیر در هر دو گونه افزایش می یابد. بر اساس داده ها، مقدار LC50 اسانس پس از گذشت 48 ساعت از تیمار روی شپشه برنج و شپشه آرد به ترتیب 264.25 و 71.45 میکرولیتر برلیتر هوا محاسبه شد. دوام اسانس روی شپشه آرد (25 روز) بطور معنی داری بالاتر از شپشه برنج (21 روز) بود. میزان LT50 و LT90 برای شپشه برنج به ترتیب 12.56 و 8.68 و شپشه آرد 15.37 و 11.51 روز بدست آمد. نتایج نشان داد اسانس پوست پرتقال سمیت تنفسی و دوام قابل قبولی روی دو آفت انباری ذکر شده دارد و می تواند بعنوان جایگزین ترکیبات شیمیایی برای کنترل این آفات مورد بررسی بیشتر قرار گیرد.

در این تحقیق سمیت تنفسی، دورکنندگی و دوام اثر حشره کشی اسانس گرفته شده از برگهای گیاه سرو نقره ای GreeneCupressusarizonica روی حشرات کامل دو سخت بالپوش آفت انباری شامل شپشه برنج Sitophilusoryzae L. و شپشه دندانه دار Oryzaephilussurinamensis L. آزمایش شد. نتایج نشان داد با افزایش غلظت اسانس، مرگ ومیر حشرات نیز افزایش یافت. میزان LC50 اسانس برای آفات ذکر شده بترتیب 456.3 و 235.3ml/Lair براورد شد. حشرات کامل شپشه دندانه دار نسبت به شپشه برنج به این اسانس حساس تر بودند. میانگین درصد دورکنندگی شپشه برنج و شپشه دندانه دار 72.5 و 94.16 درصد بود که بترتیب در گروه های 4 و 5 از گروه های شش گانه قرار گرفتند. دوام اسانس بسته به غلظت و زمان متفاوت بود. نتایج نشان داد که اسانس این گیاه کارایی قابل قبولی برای کنترل آفات انباری ذکر شده دارد.

با توجه به اهمیت اقتصادی آفات انباری و مقاوم شدن آفات نسبت به حشره کش های متداول شیمیایی، جایگزین کردن حشره کش های مناسب دیگر ضروری به نظر می رسد. بدین منظور کارایی حشره کش اسپینوزاد در کنترل سه گونه آفت مهم انباری، شپشه آردTribolium castaneum (Herbst) ، شپشه برنج Sitophilus oryzae (L.) و شپشه دندانه دار Oryzaephilus surinamensis (L.) مورد بررسی قرار گرفت. در این بررسی حشرات کامل یکروزه شپشه آرد، شپشه برنج و شپشه دندانه دار به طور جداگانه تحت تاثیر غلظت های مختلف اسپینوزاد قرار گرفت، تلفات بعد از 1، 10 و 20 روز شمارش گردید. آزمایش ها با طرح پایه بلوک های کامل تصادفی و در 4 تکرار انجام گرفت و نمونه ها در انکوباتور با دمای 2±27 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 5±65 درصد و دوره نوری 14 ساعت تاریکی و 10 ساعت روشنایی نگهداری گردید. بیشترین تلفات در شپشه آرد مربوط به غلظت 95 و  10ppmروز پس از شروع آزمایش بود. در مورد شپشه برنج بیشترین تلفات در غلظت 80 و  10ppmروز پس از تیمار شدن مشاهده گردید و شپشه دندانه دار بیشترین میزان تلفات را در غلظت 150ppm و پس از 20 روز نشان داد، غلظت های 95، 80 و 150ppm به ترتیب از ظهور نسل بعدی شپشه آرد، شپشه برنج و شپشه دندانه دار جلوگیری کردند.

مقدمه سالانه مقدار قابل توجهی از تولیدات کشاورزی به وسیله ی آفات در انبارها از بین می رود و خسارت قابل توجهی به محصوالت وارد می شود. اخیرا، استفاده از اسانس گیاهان به عنوان جایگزین سموم شیمیایی در کنترل آفات مورد توجه قرار گرفته است. جنس زربین به دلیل وجود ماده آلفا-پینن منبع قابل توجهی از حشره کش های گیاهی است که می توانند به عنوان حشره کش های تنفسی، دورکننده و بازدارنده تغذیه عمل نمایند. هدف این مطالعه با هدف بررسی خاصیت حشره کشی، دورکنندگی و شاخص های تغذیه ای اسانس برخی گونه ها و جمعیت های جنس زربین روی حشرات بالغ شپشه برنج انجام شد. روش بررسی این مطالعه به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با 4 تکرار انجام شد. اسانس گونه ها و جمعیت های مختلف زربین با استفاده از دستگاه کلونجر و با روش تقطیر با آب، تهیه شد. ترکیبات عمده در اسانس ها با استفاده از کروماتوگرافی متصل به طیف سنج جرمی آنالیز شد و اثرات زیستی اسانس ها علیه حشرات بالغ شپشه برنج بررسی شد. نتایج آلفا-پینن ترکیب اصلی اسانس گونه های مختلف زربین بود. نتایج نشان داد از بین گونه های مورد بررسی، سرو سیمین با LC50 برابر با 172/30 میکرولیتر بر لیتر هوا، بیشترین سمیت تنفسی را روی شپشه برنج نشان داد. در بررسی اثر دورکنندگی بر شپشه های برنج اسانس گونه زربین فرانسه با 80/61 % بیشترین اثر دورکنندگی را نشان داد. نتیجه گیری: با توجه به سمیت و اثر دورکنندگی بالای اسانس گیاهان جنس زربین روی حشرات بالغ شپشه برنج، این جنس پتانسیل باالیی برای استفاده در برنامه های کنترل این آفت در انبارها را دارد. متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد. لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

در سال های اخیر، استفاده از مشتقات گیاهان به عنوان جایگزین سموم شیمیایی در کنترل آفات بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در میان این مشتقات، اسانس های گیاهی مورد توجه می باشند. این ترکیبات به صورت سموم تدخینی، حشره کش های تماسی، دورکننده و بازدارنده تغذیه و میزان تخم ریزی عمل کرده و رشد جمعیت حشره را تحت تاثیر قرار می دهند. در جستجو برای دستیابی به روش کاربردی و با استفاده از مواد طبیعی برای کنترل آفات انباری، سمیت تماسی اسانس گیاهان پونه Mentha longifolia L.، جعفری مکزیکی یا معطر Tagetes minuta L. و مرمرشک Salvia macrosiphon Boiss روی حشرات کامل شپشه برنج Sitophilus oryzae (L.) در شرایط آزمایشگاهی بررسی شد. اسانس ها با استفاده از دستگاه کلونجر استخراج شدند. این تحقیق در قالب آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی و در پنج غلظت و سه تکرار، همراه با تیمار شاهد در شرایط دمای 1±25 درجه سلسیوس، رطوبت نسبی 5±60 درصد و تاریکی انجام شد. نتایج نشان داد که با افزایش غلظت هر اسانس و نیز با گذشت زمان، درصد تلفات افزایش یافت. همچنین نتایج بیانگر اثر سمیت تماسی بیشتر اسانس پونه و اثر ضعیف تر اسانس مرمرشک بر روی حشرات مورد مطالعه بوده است. در بالاترین غلظت (35 میکرولیتر بر میلی لیتر) درصد تلفات ایجاد شده توسط اسانس گیاهان پونه، جعفری مکزیکی و مرمرشک بعد از 48 ساعت برای حشرات کامل شپشه برنج به ترتیب 93.3، 83.3 و 70 درصد بوده است. مقادیر 50 LCبرای اسانس گیاهان مذکور بعد از 48 ساعت روی حشرات مورد مطالعه به ترتیب 18.892، 21.003 و 24.481 میکرولیتر بر میلی لیتر محاسبه گردید. نتایج این بررسی نشان داد که اسانس گیاهان پونه، جعفری مکزیکی و مرمرشک منابع بیولوژیکی موثری هستند که می توانند برای حفاظت غلات انبار شده از آلودگی توسط شپشه برنج به کار برده شوند.